समाजशास्त्र र जनस्वास्थ्यलाई कर्मक्षेत्र बनाएर नेपालका विभिन्न भूगोलमा पुगेका कवि सुब्बाले जहाँ जे देखे, जे जस्तो अनुभूति गरे, तिनै कुरालाई भावभूमि बनाएका छन् यस सङ्ग्रहका कविताहरूमा । यस सँगालेभित्रका कविताहरूमा कविले कोरा कल्पना होइन, जीवन र जगतलाई प्रस्तुत गरेका छन् । उनले साहित्य साहित्यका लागि होइन, साहित्य जीवनका लागि हो भन्ने मान्यता संवरण गरेका छन् । उनी स्वस्थ जीवन चाहन्छन् र त्यसका लागि सुसंस्कृत, सहिष्णु, सह-अस्तित्वयुक्त, शान्त र समुन्नत समाजको काव्यिक परिकल्पना गर्दछन् ।

कविले चाहेजस्तो, सोचेजस्तो र कल्पेजस्तो समाजको सिर्जनामा बाधक तत्वका रूपमा जरा गाडेर बसेका राजनीतिक-सामाजिक-सांस्कृतिक विकृति-विसंगति, आर्थिक शोषण-उत्पीडन, हिंसात्मक द्वन्द्व। ग्रिबी, अभाव, रोग आदिजस्ता कुरूप यथार्थहरूमाथि कठोर प्रहारसमेत कवि सुब्बाका यी कविताहरूमा गरिएको पाइन्छ । जातीय दृष्टिले सीमान्तीकत पर्ूवका सतारदेखि पश्चिमका राउटेसम्म, आर्थिक दृष्टिले शोषित सुकुम्बासी र कमैयासम्म अनि सामाजिक-सांस्कृतिक भेदभावको दुश्चक्रमा प्रताडित दलितदेखि बोक्सी प्रथासम्मलाई जीवन्त र मर्मस्पर्शी ढङ्गले कवि सुब्बाले कवितात्मक रूप दिएका छन् ।

वास्तवमा “बीच बाटोमा ब्यूँझेर” कवितासङ्ग्रहमा सँगालिएका कविताहरू पढ्दा कवि सुब्बाले आफ्नो भूमिका-मन्तव्यमा पाँचओटा ‘म’ लाई लेखनको आधार मानेको जो आत्मस्वीकृति जनाएका छन्, तिनै पाँच ‘म’ प्रत्येक कवितामा अनुभू तिगर्न सकिन्छ । उनले भनेझैं पहिलो ‘म’ वा हामी, दोस्रो ‘म’ – माटो वा देश, तेस्रो ‘म’ – मावनवता वा आत्मिकता, चौथो ‘म’ – मृत्यु वा युद्ध र पाँचौं ‘म’ – माथि बसेर लेख्ने र जीवनजगतलाई सधैं माथि उचाल्ने भावभूमिमा यी कविताहरू रचित छन् । कवि सुब्बाको रचनाकारदृष्टि कतै अतीतका स्मृतिछालहरूमा तरङ्गिएको छ, कतै दार्शनिक बनेर अस्तित्वको खोजी गरिरहेको छ, कतै जताततै व्याप्त विकृति-विसङ्गतिमाथि कटाक्ष गर्दै छ त कतै द्वन्द्व र हिंसात्मक युद्धको तीव्र विरोध र मानवताको खरो वकालत गर्दै छ । यसरी विषयगत विविधताका पृष्ठभूमिमा मानवीय सन्देशमूलकता कवि सुब्बाको यस काव्यसङ्ग्रहको विशेषता हो ।

प्रत्येक कवितामा नवीनता र त्यसले वाठक वा भावकलाई रम्यताको आस्वाद गराउनु वपन यस सङ्ग्रहको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो । गद्य जा मुक्त लयमा लेखिएका भए पनि अन्तः साङ्गीतिक झङ्कारले युक्त यी कविताहरू आयातनका दृष्टिले लामाछोटा जस्ता भए पनि कवित्वको ओजले भरिपूर्ण छन् । युगीन यथार्थको कलात्मक अङ्कनका रूपमा अभिलिखित यी कविताहरू साँच्चै नै बालकृष्ण पोखरेलले भनेझैं अर्थवह, प्रतीकवह र भावोद्वेलक छन् । यी कवितामा निराशा, कुण्ठा, मृत्यु र पलायन होइन संघर्ष, आशा, जीवन र गतिको सन्देश पाइन्छ । परजीविता र भाग्यको सहारामा कर्मविमुख बन्दै गएको नेपाली मानसिकतामा परिवर्तनको सन्देश दिने यी पङ्तिहरू कविभित्रको बिद्रोही चेतनाका साक्ष्य पनि हुन् ।
उफ् ! मलाई बाहिर निस्कन देऊ
देखाउँदिन कसैलाई आफ्नो हस्तरेखा
ज्योतिषमय यो परिवेशबाट फुत्केर
म चिर्छु हत्केला
आफै कोर्छु हातका रेखाहरू ।
‘रेखाहरू’ कविता पृ. ११० ।

समग्रमा कवि नवराज सुब्बाको “बीच बाटोमा ब्यूँझेर” कवितासँगालो भित्रका कविताहरू विषयका दृष्टिले प्रगतिशील मानवतावादी र कलात्मकताका दृष्टिले सुन्दर, उच्च कोटीका एवम् सशक्त छन् ।

साभारः मधुपर्क, साउन २०६७, वर्ष ४३, अङ्क ३, पुर्णाङ्क ४९४, पृ. २१

अझ यसो भनौं, सामाजितक सुसम्बन्धमा ज्यान भर्ने र बिभिन्न कारणले बिगतमा खल्बलिएका सामाजिक तन्तु जोड्ने काममा यहाँका साहित्यकारहरू जुटेका छन् । आपसमा भेला भएर जिर्ननाहरू वाचन गर्ने, समीक्षा वा टिप्पणी सुन्ने गर्दछन् । एउटा नयाँ साथी उपस्थित भयो भने उसको सम्मानमा कविता गोष्ठी गर्ने र अर्को साथी विदा भयो भने उसको विदाइमा कविता, गजल एवम् गीत रच्ने र गुन्गुनाउने गर्छन् । मान्छेको मनै त हो आखिर भावनाको सिन्कोले गाँसिदिए पछि दुना चाहे टपरी बन्दोरहेछ र माला पनि बन्दोरहेछ । विराटनगरको साहित्यिक गतिविधिलाइ अगाडि बढाउनमा वाणी प्रकाशनको भूमिका अहम् छ । त्यसले हरेक पन्द्र दिनमा कवि गोष्ठी गराउँछ । विराट साहित्य संगमले पनि हरेक महिनाको अन्तिम शनिबार साहित्यिक माहोल खडा गर्छ र उतार्छ साहित्यकारहरूलाइ मञ्चमा । मोतिराम साहित्य प्रतिष्ठान अर्को जौडे संस्था निस्किएको छ । पाक्षिक रूपमा एउटा नयाँ माध्यमिक विद्यालय खोज्छ र विद्याथीहरूबीच कविता प्रतियोगिता गराएर नवप्रतिभाहरूलाइ गोड्ने काम गर्दैछ । त्यो पनि नीजिस्तरबाट संचालित विद्यालयहरूमा ।

साहित्यिक जमघटहरूमा मात्र होइन साहित्यिक प्रकाशनहरूमा पनि जागरण देखिएको छ । वाणी प्रकाशन यसमा अग्रणी स्थानमा छ । धेरै स्रष्टाहरूका कृति प्रकाशित गरेको छ यसले । यसै क्रममा असार महिनामा सविता गौतम दाहालको नीलो सीमाना भव्य समारोहबीच लोकार्पण गर्‍यो । यसै महिना विराट साहित्य संगमले संगम अभियानको चौथो शृङ्खला पस्कियो भने मोतिराम राष्ट्रिय प्रतिष्ठानले मोनालिया नामको प्रकाशन थाल्यो असारमैं । यसबाहेक प्रतिभा पुरस्कार प्रतिष्ठान, भानु कला मन्दिर, डा. नरेन्द्र चापागाई स्मृति प्रतिष्ठानले स्रष्टाहरूलाई सम्मान गरेर साहित्यिक चहलपहल बढाएका छन् । डा. नरेन्द्र चापागाई स्मृति प्रतिष्ठानले आफ्नो मुखपत्र प्राग्ज्योतिलाइ अर्धवाषिर्क बनाएको छ यसै वर्षेखि ।

बालकृष्ण पोखरेल, स्व. महानन्द सापकोटा, भानुभक्त पोखरेल, देवकुमारी थापा, स्व. डा. नरेन्द्र चापागाइ, स्व. गणेश भण्डारी, दधिराज सुबेदीजस्ता नेपाल भाषा साहित्यका हस्तीहरूको गृहनगर विराटनगर बीचको समयमा अलि सुस्ताएको थियो । त्यो बेला गुराँस पुस्तकालय, देवकोटा पुस्तकालय, भानुकला केन्द्र, विष्णुमाया पुस्तकालय जस्ता केही संस्थाहरूले धानेका थिए । तर परशु प्रधान जागिरबाट सेवा निवृत्त भएर विराटनगर आएपछि खोलिएको वाणी प्रकाशनले साहित्यिक व्यक्तित्वहरूलाई सङ्गठित गरेर अगाडि बढाउने काम गर्‍यो । त्यसपछि बिस्तारै साहित्यिक गतिविधिमा एक किसिमको जागरण देखियो । अन्य संस्थाहरू पनि चल्मलाउन थाले, ठीक त्यसरी नै जसरी प्रचण्ड गर्मीमा सुस्ताएको मानिस चीसो हावा चल्नासाथ चल्मलाउन र जीवनको अनुभूति गर्न थाल्छ ।

कसैले नयाँ कामको थालनी गर्‍यो भने अर्कोले पनि थाल्छ । चाहे देखासिकी गरेर होस् वा आरिस् । नयाँ चहलपहल र तीव्रता देखिएको छ । थुप्रै कृतिकार ओथारो बसेझैं छन् कृतिहरू कोरल्ने क्रम बढेको छ । नजानिदो किसिमले प्रतिस्पर्धात्मक वातावरण बनेको छ । वर्तमानको विराटनगरको सुन्दर पक्ष यही हो । यहाँका दैनिक अखबारहरूमा हरेक हप्ता प्रकाशित हुने सामाग्रीहरूले पनि विराटनगरको साहित्यिक माहोलमा वर्तन थप्ने काम गरिरहेका छन् ।

जेहोस् अहिले विराटनगर साहित्यिक कृयाशीलताको हिसाबले नित्यअग्रसर देखिएको छ । नवराज सुब्बा, देवी पन्थी, ज्योति जंगल, मधु पोखरेल, हरि प्रसाद बराल, विवश पोखरेल, खेम नेपाली, बलराम पोखरेल, ऋतु आशिकहरूले पछाडिबाट पुल्ठो लगाउने काम गरिरहेका छन् । तर नाम अनिरुद्र तिम्सिना र कृष्णभूषण बलहरूकै छ, शीर्षभागमा । आजीवन प्राज्ञ बालकृष्ण पोखरेलका साथमा प्रज्ञा प्रतिष्ठानको सदस्य भइ प्राज्ञ उपाधि पाउने उनीहरूनै छन् । हुनसक्छ विराटनगरले पनि वर्तमानमा उनीहरूकै गृहनगरका रूपमा परिभाषित हुन खोजिरहेको होस् ।

विराटपथ दैनिक, साउन ७, २०६७, वर्ष २ अंक ३२९ पुर्णांक ६८२

यस्ता लोकप्रिय गीतका स्रष्टा अरुण थापाका एकजना समकालीन कलाकार साथी जो त्यसबेला रेडियो नेपालमा काम गर्दथे, उनीसंग मेरो भेट भयो । उनी पनि उत्तिकै सशक्त कलाकार थिए । मैले अरुण थापाको बारेमा उनीबाट जान्न खोज्दा उनले मलाई भने- “अरुण थापा सुत्दाखेरी ओछ्यानमा पिसाब फेर्दो रैछ, त्यसैले उसकी स्वास्नीले छोडेर गएछ, अनि यस्तो गीत गाएछ ।” यो सुनेपछि म पनि अल्लारे न परें साथीभाइको हाँसोमा हाँसो थप्दै उडाएँ अरुण थापालाई पनि । आफ्ना समकालीन साथीले पाएको लोकप्रियताबाट उत्पन्न इर्ष्यावश भनिएको हो कि भन्ने कुराको शङ्कै गरिन मैले उसबेला ।

तैपनि मलाई उनका केही गीतको संगीत अर्थात् संगीत संयोजनले भने कताकता तानिरहन्थ्यो । उनले गाएको गीतको कुनै कुनै ठाउँमा बहने उनको स्वरलहरीले मलाई मोहनी नै लगाएको थियो । तर साथीको कुराले मेरो मनमा उब्जाएको पूर्वाग्रहले मभित्र उनीप्रति अझै उति श्रद्धा भने जागेको थिएन । होला, कुनै संयोगवश उनका गीतहरु लोकप्रिय भए होलान् जस्तो मात्र लाग्या थियो ।

यसरी धेरै वर्षरू बिते, धेरै गीतसंगीत पनि सुनियो तर उनको जस्तो स्वरभित्रको दर्द, गहिराइ र गायकीमा बहने जुन आकर्षक बहावको स्वाद छ त्यसको अभाव नेपाली संगीतमा पाउन थालेपछि भने मैले उनका क्यासेटहरु किनें । र सुनें । अझै सुन्दैछु ।

बी.बी.सी. नेपाली सेवाको विश्वव्यापी नेपाली लोकप्रिय गीतको सूचीमा पहिलो स्थानमा उनले गाएको “ऋतुहरूमा तिमी हरियाली वसन्त हौ…” बोलको गीत परेको जब थाहा पाएँ त्यसपछि भने मभित्र उनीप्रति साँच्चै श्रद्धा जाग्यो । मलाई उसबेला “ओछ्यान मुतुवा” भनेर घृणा जगाइदिने मेरा मित्रप्रति नै उल्टो एकप्रकारको नकारात्मक धारणाको विकास भएको अनुभूति गर्दैछु अहिले ।

मान्छे मरेपछि मात्रै सम्मान पाउँछ भनेको हो रहेछ जस्तो लाग्यो । समयमा मान्छे नचिन्ने मरेपछि मात्रै घैंटामा घाम लाग्ने खालको मान्छेमा म पनि एउटा लठुवा रहेछु यो जगतमा । जे होस् म उनलाई कहिल्यै बिर्सन सक्दिन जसरी नेपाली संगीत जगतले गायक तथा संगीतकार अरुण थापालाई सदा सम्झने छ । आज नेपाली संगीत जगतसंगै म पनि उनलाई सम्झेर श्रद्धाको एक थूँगा फूल यी शब्दहरुमार्फ चढाउँछु र भन्न चाहन्छु- “अरुण ! यो दुनियाँ आज पनि उत्तिकै निष्ठुर छ जतिबेला तिमी यहाँ थियौ ।”

हो, म साँच्चै भन्दैछु, अरुण थापाका केही गीतहरु मलाई असाध्यै मन पर्छन् । जसलाई म फूर्सदमा संगीतको उच्च आनन्द लिने क्रममा गम्भीरतापूर्वक सुन्ने गर्दछु । नेपाली गीतसंगीतप्रेमी मन आकाशमा सदा चम्किरहने अमर स्रष्टा अरुण थापाको बारेमा अध्ययन अनुसन्धान आज हुँदैछ र भविश्वमा पनि हुनेछ । मानसिक स्वास्थ्यको दृष्टिले हेर्दा बाल्यावस्था पार गरेपछि पनि निद्रामा ओछ्यानमा पिसाब गर्नु एक मनोवैज्ञानिक रोग हो जसको उपचार सम्भव छ । यस रोगलाई मनोरञ्जनको विषय बनाएर कसैको व्यक्तित्वलाई होच्याउने प्रवृत्ति निश्चय नै परिपक्व सोंच होइन । तैपनि थापाको त्यो बानी यथार्थ हो कि वा उनका कुनै समकालीन कलाकारले इर्ष्यावश चलाएको हल्ला मात्र हो, एउटा अध्ययनको विषय हुनसक्छ भनेर पनि यो कुरा यहाँ मैले कोट्याएको हुँ । उनीप्रति नकारात्मक भाव पैदा गर्नलाई भने किमार्थ होइन । यदि उनको त्यो बानी असत्य रहेछ भने, उनीजस्ता प्रतिभाशाली स्रष्टालाइ तत्कालीन उनका साथीहरुले कत्तिसम्म निम्नस्तरमा झरेर इर्ष्या गरेका थिए, भन्ने निष्कर्ष निकाल्न सजिलो हुनेछ ।

श्रावण ६, २०६७ विराटनगर

म भने आज
स्वदेशी हैन
विदेशी संगीत घन्काएर
कुर्सी वरिपरि घुम्दै खेलिने
सत्ताको म्यूजिकल चेयर देखेर
लज्जित भएको छु
शक्तिको लागि लडेको देखेर
निरुत्तरित र घायल पनि छु
सन्तानसामु
शिर निहुराएको छु
झुक्न नहुने स्वाभिमान
आफैसामु झुकाएको छु ।

२०६६।१०।२ विराटनगर

Bich Batoma Byujhera or awakening in the middle of road is the second collection of anthology of poems published in 2008 AD by Nawaraj Subba. His first collection was published in 2006 AD in the title of Jewan Mero Sabdakoshma i.e. Life in my dictionary. The second collection was public in Kathmandu among the eminent writers of Nepali literature. The each and every poems incorporated on the second collection have won the race of standard and quality comparing to the first collection. The poems are based on reality. The themes and feelings of depressed, exploited, mitigated and marginalized people are so nicely depicted as if someone splits a potful of water on the ground. The reality in subject matter leaves no one untouched and keeps deep meanings providing delicious taste of mixturism spraying the perfume through words and their meanings. By reading the beautiful poems of Nawaraj Subba, the readers forget themselves for a while and pretend that they are hanging around the poems of Bhupi Sherchan, Hari Bhakta Katuwal, Gokul Joshi, Modnath Prastrit and Agam Sing Giri. The collection is the photocopy of Nepal society, their moments, scarcity and self made history created by the revolt.

The readers can consume the poems of Nawaraj Subba from different angles but in totality his poems are humble or protest note for peace and agreement (Buddha). Though the poet lingers around hid past life and pin points the life of marginalized people, he leaves no stone unturned to expose the straw of love, sympathy, stricken and frightened life as well as the critical socio and political condition of the country. See references: Satarko Sambodhan i.e. Satar’s declaration, Majhi i.e. fisherman, Rauteko Mann i.e. Heart of Raute and Sukumbasi i.e. Landless or homeless people). He gives a big satire to those who is vain drop their tears (tear of crocodile) in favour of harassed and depressed people (Route) but do nothing in practice.

Let my forest with me
Let me wonder in my forest
Let me stay in our pain
In what way I survived
Let me survive and
Let me laugh and live
In my condition
(Heart of Raute- 109)

Bich Batoma Byujhera i.e. awakening in the middle of road is dedicated to those people who are pushed back to leave behind and are made compel to be away from their aims. The fact is confirmed by the selected poems in reflection – Serpent and the Road, The Thirst of Mother and Standing inside the wooden cage, these three poems are sentimental poems. The poet melts as candle remembering the love and affection of his mother. My Hill is the composition on past memory. It keeps the top position in the collection. The reference on Madhes movement has made the poem popular and common to all.

(When I migrated)
I thought
I left my native hill
Troubles and grief’s there
But (I was wrong)
They came with me
Sticking on my face and structure,
Couldn’t you see Lalbabu!
The hill on my face
And around eye-brow.
(My Hill- 28)

Another contesting poem is Wait Driver! wait. In this poem, the poet dares to recognize the flowing water of Tambar (a native river) in the huge flow of the Saptakoshi River. It is beyond imagination. No poet can recite such facuity of imagination. He dares to recognize the landslide of Nangkholayang and for a while he flies to play pebbles with his mates in Hangpang. There is excellent imagination. In his poem Hearth, the poet discourse with his mother. He compares between love and fire-lightning and says, ‘lightening firewood in hearth and convincing a lover for love needs equal intelligence.’ What a fantastic expression!

The poem Arun near Sati Stone is historical poem which indicates the system to devote life by a faithful wife on pyre. Dr. Govinda Raj Bhattarai commented on it as best poem carrying high level ancient myth which reminds Yogmaya, a lady who jumped into Arun River to challenge the unpractical system called Satipratha. Kamlari, a lady on bondage, is another poem which indicates a slavery system in western Nepal. His protest note is as follows-

I am poor Kamlari
Perhaps, I would die in poverty
At the time of departure
Please tell me my mum!
Who would tell me story?
On the bed at night.
(Kamlari- 91)

In Daily life in Morang, the poet depicts the picture of busy people in towns and cities. He proves that a creator can create even in busy life when there needs the feeling, sentiment and heart. He speaks about injustice. He finds justice nowhere and makes vow to leave it immediately then. In his poem New Nepal, he hopes that all the wishes and wills of the Nepali people will be fulfilled in new Republico-democratic Nepal. His poems Boss, The volume of 2063, The mask terror, lives are full of sentimental feelings where he recites the fearful condition of Nepal due to Madhesh movement and the people harassed by bandha.

I agree with Prof. Bal Krishna Pokhrel who commented the poet as nationalist. His poem The Sun is sufficient to prove the comment. The poet is aware of brain drain problem. In is poem The Newspaper, he pleads in favour of a lady demise in gulf.

Now days
There is no news in newspaper
About Sagarmatha climbing
Dilmaya demised in Arab
But there is no news

In ‘The Hum of Old Miss’ is similar to Parijat’s deception. Love and affair is natural instinct given by god, nobody should be deprived of love and to love is the right by nature. The poet is in favour of humanity as well as his creation is under the frame of mixturism. The poet is worried about revolt, revolution and destruction but at a time he says that revolution for drastic change and war is for destruction. In his poem ‘By measuring the length of my portrait’ he speaks about himself like the eminent poet Bhupi Sherchan. In ’stage’ he is very much near to Shakespeare, Bal Krishna Sama and Krishna Bhushan Bala.

The poet has dedicated his collection to his demised younger brother Deepak Raj Subba. The preface is given by Dr. Govinda Raj Bhattarai and short bliss note is given by Prof. Bal Krishna Pokhrel. The preface measures the height of the collection in positive way. The collection was nominated for Madan Puraskar but against positive comments of Dr. Bhattarai, Pokhrel and Panthi; it couldn’t reach the goal. One of the poems of the collection ‘Standing inside the Wooden Cage’ is able to win Online prize “First Webcam Online World Poem Competition” competing with 103 poems from all over the world.

Like other many poets in Nepali literature, Nawaraj Subba’s poems are away from the shadow or copy of English or Hindi poems. Using original words and snapping new pictures in poems is the feature of Nawaraj Subba. Though he is unable to give equal weight to all the poems in collection his own-ness is his introduction. If he is able to keep himself away from unnecessary appreciation, I hope him to be a representative poet of Nepali literature.

प्राज्ञ तथा समालोचक अनिरुद्र तिमिल्सिनाको प्रमुख आतिथ्यमा भएको कार्यक्रममा प्रतिष्ठानकी अध्यक्ष ज्योति जंगल, समालोचक हरि प्रसाद बराल, पत्रकार महासंघ मोरङका काबा सभापति विक्रम निरौला  र विद्यालयका प्रिन्सिपल टीकाराम पुरीले बोलेका थिए । साहित्यिक कार्यक्रमको संचालन कवि गंडकीपुत्रले गरेका थिए ।

- नवराज सुब्बा

आजकल
घरको धुरीमै
बसेको छ
हुचिल

म
यसबेला
अन्न हैन
फलामको चिउरा चपाउँदैछु
पानी हैन
आफ्नै रगत र आँशु पिउँदैछु
एउटा नौलो
तर लामो बन्दी जीवन
आफ्नै घरमा बिताउँदैछु
हो
बाँच्दाबाँचदै यही जीवनमा
म बिना कसुरको दण्ड भोग्दैछु

कृपया मलाई
विश्वास गर
हामी बस्ने
घरको धुरीमा पक्कै
बसेको छ हुचिल
जो अशुम, असान्दर्भिक स्वरमा
घरिघरि हामीलाई तर्साइरहेछ
अविश्वास, अनिश्चयका बतासले
हामीलाई हिर्काइरहेछ
आजकल
घरको धुरीमै
बसेको छ
हुचिल ।

प्राज्ञ तथा वरिष्ठ कवि कृष्णभूषण बलको प्रमुख आतिथ्यमा सम्पन्न गोष्ठीमा कवि नवराज सुब्बाले सभापतित्व ग्रहण र शुभलक्ष्मी लम्सालले गोष्ठी संचालन गर्नुभएको थियो ।

वाणी प्रकाशन विराटनगरले हरेक १५ दिन शुक्रबार ३ बजेदेखि करिव डेढ घण्टा नयाँ, पुराना कविहरुलाई भेला गराइ नियमित कविगोष्ठी गराउँदै आएको छ । यर्सथमा कतिपय स्रष्टाहरुले वाणी प्रकाशनलाई साहित्यकारहरुको पाठशालाको रुपमा मान्दै आएको पनि बुझिएको छ ।