‘जीवन मेरो शब्दकोशमा’ कविता संग्रह (२०६३), ‘मनको मझेरीमा’ निबन्ध संग्रह(२०६४), ‘बीच बाटोमा व्यूँझेर’ कबिता संग्रह (२०६५), र ‘सहिदलाइ सलाम’ गीतसंग्रह (२०६७), पछि ‘यात्रा आधा शताब्दीको’ कबिता संग्रह(२०६८) लाई हामीमाझँ पस्केका छन् कवि नवराज सुब्बाले । आफ्नो जीवनको स्वर्ण महोत्सवको अवसरमा प्रकाशित कविता संग्रह ‘यात्रा आधा शताब्दीको’ मा वि.स. २०६४ देखि ६८ सालसम्म सृजना गरेका जम्मा ५० वटा कविता अटाएका छन् । तर एउटा कविता भने ६३ मा रचना गरिएको कविता छ ।

द्वन्द्वपीडित बालबालिकाहरुलाई समपर्ण गरिएको यस कविता संग्रहमा भएका कविताको विशेषता भनेको स्वच्छन्दवादी, प्रगतिवादी, मानवतावादी, राष्ट्रवादी हुनु हो । यता कवि नवराज सुब्बाकै भाषामा भन्ने हो भने उनले पाँच म लाई सजाएका छन् । म = म वा हामी, म= माटो वा देश, म= मानवता र आत्मिकता, म= मृत्यु वा युद्घ वा द्वन्द्व र अर्को म भन्नाले माथि वसेर लेख्ने, जीवन र जगतलाई सधै माथि उचाल्ने प्रयत्न गर्नु । कविले भनेका छन यस कविता संग्रका बारेमा —
मेरो पचास बर्षको जीवनयात्रामा
भेटिएका, छुट्टिका, सम्झिएका, बिर्सिएका
ती सबैसबै पात्रहरुको हार्दिक सम्झनामा
यो यात्रा आधा शताब्दीको
चढाए हात हातमा

कवि सुब्बाले यस संग्रहमा एउटा नागरिकले आफू र आफ्नो देशको वारेमा देखेका सुन्दर सपना अनि युद्धले क्षतविक्षत पारेको ती सपनाको वारेमा लेखिएको कविता ‘म लाटकोसेरा’ लाई शुरुमा राखेका छन् । त्यसको एक अशं
यसो आँखा उघार्छु
सपनामा देखेका विधालयहरु
विपनामा बङ्कर र ब्यारेक देख्छु
जन्मभूमि र शान्तिभूमिलाई
पराईभूमि र युद्धभूमि देख्छु
एकैछिन अघि सपनामा
फूलै फूलले स्वागत गर्ने हातहातमा
हतियारै हतियार बोकेको देख्छु
जो चारैतिरबाट मैतिर तेर्सिएका छन्
उफ्
यो सब म के देख्छु ।

कविले आफ्ना कवितामा कतै दुःख पोखेका छन् कतै आक्रोश त कतै आवहान पनि गरेका छन् । उनका कवितामा का्रन्तिकारिता पनि झल्किएको छ । देश अराजक, अस्थिर राजनीति तथा शान्ति र विकासका विरोधी साथै आफैंले महान बनाएका ब्याक्तिहरुले आफैं माथि अन्याय र अत्यचारका विरुद्धमा उठ्न कविले ‘उठौं, जुटौं र लडौं’ शिर्षक कवितामा आवहान गरेका छन् ।
ती बाँदर जो अरुका घर भत्काईदिन्छन्
ती छेपारा जो हरेक हिउँद
घाम तापेर गुर्जाछन्
र अर्को सालको आसमा
र¨ फेरिरहन्छन्
उठौं, जुटौं र लडौं
यो पछौटेपनविरुद्ध ।

कविले अहिले हाम्रो समाजले सहज स्विकार नगरेको र आफ्ना हक, अधिकार प्राप्तीका लागि लडिरहेका तेस्रो लि¨ीका वारेमा पनि ‘तेस्रो आवाज’ शिर्षकको कविता रचना गरेका छन् । हाम्रो देशको विकासको एक अध्यारो पाटो जो भाषण र शिलान्यसमा सम्म पुगेर टु¨िने जवलन्त उदारहण प्रस्तुत गर्दै भद्रपुरमा धेरै बर्षदेखि चर्चा भएर पनि बन्न नसकेको पूलको बारेमा ‘भद्रपुरमा’ शिर्षकमा अर्को कविता रचना गरेका छन् कविले । नेपालमा हिजो र आज शिर्षकको कवितामा कविले राजा वन्ने होड अब अरुमा सरेको तर्क अघि सारेका छन् ।

‘कार’ हरुमा यो बानी सरेको छ
सबैमा राजाको भूत चढेको छ
आज यो देशमा
राजा बन्ने होड चलेको छ ।

आफ्नो कामको शिलशिलमा थाईलैंडको बैंकक पुगेका बेला त्यहाँको टेम्स नदीमा वग्ने कलकल पानी र सुन्दरता देखेर कविको मनले एकपल्ट यता नेपालको राजधानी काठमाण्डौंमा हिन्दुहरुका महान देवता मानिने पशुपतिनाथकै अघिबाट शहरलाई दुर्गन्धित बनाउँदै वगेको वागमतीलाई सम्झन्छ । बैंककको सेराटन होटलमा कवि नवराज सुब्वालाई एउटा कविता फूर्छ ‘टेम्स नदीको चिट्ठी’ । टेम्स नदीको चिट्ठीले नेपालीलाई एक पटक मज्जाले सम्झन वाध्य पारेको छ । खास गरी नेता, प्रशासक र काठमाण्डौंवासीलाई ।
शहरको बीचमा स्वच्छ भएर
बग्नुमै नदीको जीवन रहेछ
वारिपारि गर्ने यात्रीलाई डुङ्गामा हालेर
कोक्रोमा बच्चा हल्लाएझै
छातीमा रहर खेलाउनुको
आन्नद वेग्लै रहेछ
नपात्याए फूर्सद मिलाएर
एकपटक मलाई हेर्न आउ
तिमीलाई निम्तो छ ।

संग्रहमा ५ लाइनका कवितादेखि लिएर लामा कविता सम्म सबै गद्ममा छन् । सवै कविता सरल र सुन्दर छन् । यात्रा आधा शताब्दीको कविता संग्रह नेपाली साहित्यको भण्डारमा एक मानो थप अन्न हो । पुस्तकको डिजाईन, कभर, र पेपर पनि गुणस्तरिय नै छन् । यसलाई धधध।लचकगददब।अयm।लउ ले प्रकाशन गरेको छ । कृति भित्रको अलिक भद्धा लाग्दो पक्ष भनेको कविको वारेमा गरिएको प्रचार हो । कृतिमा आफ्नो प्रचार आवश्यक छैन् । त्यो त पाठकले गर्ने हो ।

साभार : ब्लाष्ट दैनिक वर्ष १७, अंक ५७, पूर्णंक ५८१२, पृ.२, मंसीर ४, २०६८
(लेखक रेडियो परिवर्तन इटहरीका स्टेशन मेनेजर हुनुहुन्छ ।

)T

Thank you Ram Prasad Kharel jee, nrsubba

कवि नवराज सुब्बाको “यात्रा आधा शताब्दीको” भन्ने कृतिमा सङग्रहीत प्रतिनिधि कवितालाई सूच्य रूपमा राखेर प्रस्तुत लेखमा कविताको सौन्दर्यपक्षको विवेचना गरिएको छ । कवि नवराज सुब्बाले “एउटा महान् रूख” शीर्षकको कवितामा रूखलाई मानवताको प्रतीक बनाएर मान्छेको अन्तरनिहित मूल्यलाई बाहिर ल्याउन प्रस्ताव राखेका छन् । हामीले जहाँ पनि सकारात्मक सोंचलाई अगाडि राखेर हिंड्न सक्दा प्रकृति दर्शन नै दर्शनले भरिएका कुरा अनुभव गराउँछन् । मान्छेले मान्छेको सम्वेदना बुझ्दैन, केवल प्रकृतिले मात्रै बुझ्छ भनेर ्िरकृतिको प्रतीकको रूपमा रूखलाई अगाडि सारेका छन् । मननीय मूल्य विघटन भएकोमा क िकसरी चिन्ता ब्यक्त गर्छन्, त्यसको सटिक उदाहरण हो ‘एउटा महान रूख’ कविता । रूसोको एउटा भनाइ छ— “प्रकृतितिर फर्क” । देवकोटाले नेपाली साहित्यमा भित्र्याएको स्वच्छन्दवाद पनि रूसोको दार्शनिक चिन्तनको साहित्यिक संस्करण हो अनि प्रकृतिर फर्क भन्नु र रूखलाई महान् बनाएर रूखबाट शिक्षा लिनु भनेको कुरा एउटै हो । प्रकृति आफैमा अत्यन्तै व्यवस्थित उच्चकोटीको मूल्यको नियम हो र मूल्यलाई स्वीकार गरेर त्यसको परिधिमा आफूलाई अन्तर्मूत गर्नु देवकोटीय स्वच्छन्दतावादी दर्शनलाई स्वीकार गर्नु हो । कवि नवराज सुब्बाले ‘एउटा महान रूख’ शीर्षकको कवितामा जुन दर्शन प्रतिपादन गरे, जुन चिन्तनको झलक दिए, जुन मान्यतामा मान्छेलाई चल्न सिकाए, त्यसले काव्यिक जगत्मा धेरै महत्व राख्ने देखिन्छ । उनी भन्छन्— रूखले मान्छेका सबै कु्रा सुन्छ, जाडो गर्मी, भोक, तीर्खा सहन्छ, उसका हाँगा भाँचिन्छ, लाछिन्छ तर पनि रूख प्रतिवाद गर्दैन, बरू उत्तिकै छाया दिन्छ । कत्ति सुन्दर छ, कवि कल्पनाको यो प्रस्तुती जति चोटी पढ्यो मनमा नयाँ नयाँ विचार जुर्मुराएर आउँछ ।

पचासवटा कविता आफू पचासवर्ष पुगेको अवसरमा समावेश गरेर छपाइएको प्रस्तुत कृतिको शीर्षक सान्दर्भिक देखिन्छ । यात्रा आधा शताब्दीको शीर्षकको लामो इतिहासलाई समेटेको पाइन्छ । कविले सबैभन्दा पहिले समयलाई सम्मान गर्नुपर्छ किनभने समयले उसलाई अगाडि नै सम्मान गरेकाले ऊ कवि भयो भन्ने कुराको सन्देश यस कृतिले दिएको छ । कवि नवराज सुब्बाका कवितामा दार्शनिक प्रौढता भएको यो कृति पढेपछि थाहा पाइन्छ । प्रत्येक कवितालाई पाठकले सम्मान दिएर पढ्यो भने नवराज सुब्बाभित्रको बौद्धिक गहिराई, हृदयको विशालताका प्रसस्त सूचनात्मक प्रवाह हामी पाउँछौं ।

साहित्य ‘सत्यम् शिवम् सुन्दरम्’ को मर्यादाभित्र रहेको कलात्मक अभिव्यक्ति हो । साहित्य साँचो हुनुपर्छ, साहित्यमा झूटो कुरा हुनुहँदैन अर्थात् ‘सत्यम् ब्रुयात् प्रियम् ब्रुयत् नब्रुयात् सत्यमाम्प्रियम्’ सत्य बोल, साँचो बोल तर अप्रिय सत्य कहिल्यै नबोल भन्ने कुरालाई कवितामा उनले हिफाजत गरेर राखेका छन् । उनले सङ्केत गरेका छन्— जीवन कहिल्यै नओइलाउने फूल हो । वास्तवमा जीवनलाई सुन्दर फूलका ठान्नु नै जीवनको उँचाइ पुग्नु हो । उनी आफ्नो व्यक्तिगत जीवनमा जति उँचाइमा पुगे, आफ्ना पाठकलाई पनि उनी बडो मायालु तरिकाले जीवनको उचाइमा लान प्रयास गर्छन् । जीवनमा अनेक समस्याहरू आउँछन्, तिनीहरूलाई समाधान गर्दै जानुपर्छ, जीवनमा अत्तिनु हँुदैन अनि मात्तिनु पनि हुँदैन । जीवनलाई वरदान सम्झनुपर्छ, जीवन इश्वरले दिएको अमूल्य उपहार हो । जीवन न्यायमा चल्छ, सत्यमा चल्छ, सत्यमा चल्नेहरूले सुरुमा दुःख पाए पनि पछि सुख पाउँछन्, असत्यमा चल्नेहरूले सुरुका दिनहरू जति नै आरामदायी तरिकाले चलाए पनि पछि दुष्परिणाम भोग्नुपर्छ । अरूले देख्दा सत्यमा हिंडेको देखियोस्, अरूको मनलाई अँध्यारोबाट उज्यालोमा ल्याएर उनीहरूको कल्याण गरोस् अनि त्यो मनमोहककारी होस्, देख्दा फूलबारीमा फुल्ने बास्नादार फूल होस् भनेर जीवनलाई विशिष्ट अर्थमा हेर्छन कवि नवराज सुब्बा । आज हामी साम्प्रदायिक दङ्गामा होमिएका छौं । आफ्ना दाजुभाईको रगतको मूल्यलाई हामी अपमान गर्छौं, जातपातका आधारमा शारीरिक वनावटका आधारमा, धर्मसंस्कृतिको आधारमा आफ्नै बन्धुबान्धवलाई पक्षपातपूर्ण व्यवहार गर्न बानी परेका छौं, यस्तो अत्यन्तै आलोच्य सम्वेदनशील घडीमा दर्शनको छामेर त्यहींबाट आफ्ना पाठक हिडुन्भनेर मनमा शान्तरस उमारेर काव्य÷कविताको डोलीमा आफ्ना पाठकलाई राखेर हिंडाउनु कवि नवराज सुब्बाको काव्यिक विशेषता हो भन्ने सूचना ‘सत्यम् शिवम् सुन्दरम्’ कविताले दिएको छ ।

कविता बिम्बचित्र हो । कविता त्यो बेला अत्यन्त सुन्दर हुन्छ, जुनबेला त्यसले बनाएको बिम्बको उज्यालोले हामीलाई उत्तेजना दिएको हुन्छ । हामी काव्यिक आनन्दमा यति साह«ो हराउँछौ कि त्यो बेला आत्माले चरम् शाँिन्तको अनुभव गरिरहेको हुन्छ । जब कवितामा क्लिष्ठता बिझाउँदैन, कविताको भावले हामीमा मीठास भरिरहेको हुन्छ, त्यो बेला कविता सन्दर बिम्बका रूपमा उपस्थित हुन्छ । कवि नवराज सुब्बाका कवितामा चेतनाबिम्बको सशक्त प्रयोग भएको पाइन्छ । ‘म लाटोकोसेरो’ कवितामा सपनामा देखेका विद्यालयहरू विपनामा बङ्कर र ब्यारेक देखिनु, जन्मभूमि र शान्तिभूमिलाई परायभूमि र युद्धभूमि देख्नु, फूलैफूलले स्वागत गर्ने हातहातमा हतियारै हतियार बोकेको देख्नु यसको उत्कृष्ट नमूना हो ।
प्रत्येक कवितामा यस्तै किसिमका सशक्त चेतना बिम्बहरू हामी पाउँछौं । सामान्य उदाहरण दिंदा मात्रै पनि लेखको आकार लामो हुन जाने भएकाले केवल एक÷दुई कवितालाई नै यसमा प्रतिनिधि मानिएको हो कविले सम्पादन गर्ने जुनसुकै बिम्बको पनि समान महत्व छ र पत्येक बिम्बभित्र पस्दा पार लगाई नसकिने अर्थ प्राप्त हुन्छ । मैले प्रतिनिधि बिम्बका रूपमा चेतनाबिम्बलाई लिएको छु । कवि हुनुको अस्तित्वबोध चेतनाबिम्बमा आधारित हुन्छ । अरूभन्दा फरक तरिकाले प्रस्तुत भएर नवीन ज्ञानको अनुभूति पाठकलाई प्रदान गर्दै पाठकमा लेखनप्रति निर्णयात्मक क्षमताको विकास गर्नु, भविष्यमा देखापर्न सक्ने दूरगामी प्रभावलाई कसी लगाएर ठीक बेठीक के हो ? त्यसको निष्कर्षमा आफू लगायत पाठकलाई पु¥याउनु चेतनबिम्बको चिनारी हो । पहिले दृष्यवस्तुको चित्र बनाएर देखाउनु, पाठकसँग मत माग्नु, पाठकले मत प्रदान गर्नु, त्यसलाई इतिहासको सन्दर्भसँग जोड्नु चेतनाबिम्बका विशेषताहरू हुन् । पाठकलाई सचेत भएर अगाडि बढ्न लेखकले प्रदान गरेको वातावरणलाई चेतनाबिम्बले सुरक्षा प्रदान गरेको हुन्छ ।

देखेका कुरालाई कल्पनाको आँखा लगाएर धेरैभन्दा धेरै सम्भावनाको खोजी कवितामा गरिएको हुन्छ । सर्वसाधारण दृष्टिमा अत्यन्तै सामान्य लाग्ने कुराले पनि कविलाई गहिरो गरी छुन्छ । त्यो गहिराइमा कवि एकाएक हराउँछ र त्यो अवस्थालाई ब्रम्हलीन अवस्थाका रूपमा लिन सकिन्छ । ती कुराहरूलाई यी कवितामा कवि नवराज सुब्बा यसरी अभिब्यञ्जना दिन्छन्— “के तिमीले एकाबिहानै झर्ने सूर्योदय देख्छौ ? हरेक दिन तिमी खोज्दै ओर्लने सूर्योदय भेट्छौ ? एकतमासको रातलाई पछार्छौ ? चरीका चिरबिर मिसाएर …” (‘सूर्योदय’ कविता) आदि सबै कविका कल्पना हुन् । सूर्य कदापि झर्दैन, हामीलाई सूर्यले खोज्दैन, रातलाई सूर्यले पछार्ने होइन । अभिधा अर्थका दृष्टिले यहाँ अर्थसम्पादनमा बाधा पर्ने देखिन्छ तर व्यञ्जना अर्थका दृष्टिले हेर्दा अभिव्यक्तिको अत्यन्तै सुन्दर रूप हो यो । कल्पनाको सुन्दर प्रस्तुति पनि हो । मन पवित्र छ भने जे पनि राम्रो लाग्छ भन्ने अभिप्रायको सङ्केत हो यो । यसलाई अभिव्यक्तिको नवीन रूप पनि मान्न सकिन्छ । यसमा सूर्यलाई मानविकीकरण गरिएको छ । सूर्यलाई चेतनात्मक रूपमा ल्याइएको छ । सूर्य भनेको परिवर्तनको प्रतीक हो, उज्यालोको प्रतीक हो, सकारात्मक साेंचको प्रतीक हो अनि शक्तिको प्रतीक हो । यसरी सूर्योदयको दृश्यलाई पाठकसामू देखाएर परिवर्तनको उज्यालोको सकारात्मक सोंचको खोजी नै ‘सूर्योदय’ कविताको केन्द्रीय मर्म हो ।

निष्कर्षमा भन्नुपर्दा कवि नवराज सुब्बाको ‘यात्रा आत्रा शताब्दीको’ प्रौढ चिन्तनको कलात्मक प्रस्तुती हो, सघन भावाभिव्यञ्जनको उदात्त रूप हो । यसका अतिरिक्त युगबोध, विसङ्गतिबोध, अस्तित्वबोधको त्रिवेणी भनेर पनि यस कृतिलाई मान्न सकिन्छ ।

सन्दर्भग्रन्थः
१. पाण्डेय, डा. ताराकान्त (२०६८) अर्थको आनन्द, विवेव सिर्जनशील प्रकाशन, काठमाडौं नेपाल ।
२. सुब्बा, नवराज (२०६८) यात्रा आधा शताब्दीको, कवितासङ्ग्रह, www.nrsubba.com.np

कविमा कल्पनाशक्तिको प्रचुरता हुन्छ । यस्तो कल्पनालाई शब्दहरूमा सजाएर, कविता बिधाको विशिष्ट संरचनाको साँचोमा ढालेर पाठकहरूलाई लोभ लाग्ने बनाएर पस्किने काम पनि कवि तथा गीतकार नवराज जस्ता सर्जकले नै गर्न सक्छन् ।

प्रस्तुत कवितासङ्ग्रहमा पहिलो रचना “म लाटोकोसेरो” रहेको छ । यस कवितामा कविले कल्पनाका सुन्दर भावहरूलाई पृष्ठभूमिमा राखेर यथार्थको धरातलमा आफूलाई उभ्याउँदा “म पात्र” ले आफूलाई लाटोकोसेरो ठान्नपुगेको छ । कविता स्पर्शी छ, भित्रसम्म हुँडल्छ, यथार्थ समाज भौतिक परिप्रेक्ष्य पाठकसामू कठोर ब्यङ्ग्य भएर आइदिन्छ । कुनै ब्यक्ति मीठो कल्पना गर्छ, स्वर्गकी परीसित नाच्छ र अमृतको स्वाद चाख्छ,बिपनाको यथार्थमा यो कुरा उल्टो भइदिन्छ र उसले यस्तो देख्छ– आजकल म ऐनामा आफूलाई ठ्याक्कै लाटोकोसेरो देख्छु ।

कविले आफ्नो जन्मभूमि शान्तिभूमिलाई पराइभूमि र युद्धभूमि बनेको देखेका छन्, विद्यालयहरूलाई बङ्करमा परिणत भएको देखेका छन् र स्वागत गर्ने फूल उचाल्ने हातहरूले हतियारै हतियार बोकेको देखेका छन् । यस्ता विपरित दृष्यप्रति कवि हृदयको प्रतिक्रिया तीव्र छ – उफ् यो सब् म के देख्छु । उनैका शब्दमा “मेरा ठूल्ठूला आँखा छन् मात्र दृष्टि छैनन्, छ स्वतन्त्र आकाश फगत गन्तव्य छैनन् ।” यस्ता परिस्थितिले गर्दा

“ऐनामा म आजकल

सायद अरु हैन, आफू नै देख्छु

अचम्म टीठलाग्दो उल्लु देख्छु ।” पृ. २)

यस कवितामा कठोर ब्यङ्ग्य छ कविको तर्फबाट विद्रोह छ । एउटा कुरा छैन– त्यो हो पलायन । यस कविताले भावमा “पागल” का देवकोटालाई र संरचनामा भूपी शेरचनलाई पचाइदिएको छ ।

यस कवितासङ्ग्रहमा विविध भावका कविता छन् । एक कवितामा बैंककको उत्तरपट्टि सुनामीले पालेकी आमाको शिशुको वेदना छ भने अर्कोमा लण्डनको बीचमा बग्ने टेम्स नदीलाई काठमाडौंको मध्यभागमा बग्ने बागमती नदीलाई पठाएको सन्देश छ । केही कवितामा कवि आफ्नो बैंसमा फक्रिएका सुन्दर दृष्य उतारिएको छ, अर्कोमा बौलाहाको बकबक भनी नेपाली समाज राजनीतिमा बेमेल कुरा प्रस्तुत गरिएको छ ।

सङ्ग्रह राम्रो कागजमा सचित्र सजावटसहित प्रकाशित छन् । सङ्ग्रहका धेरै कविता राष्ट्रिय भावधाराले ओतप्रोत छन् । सामयिक समाजका क्रियाकलापलाई कविले आफ्नो भावमा पुनःसृजन गरेका छन् । कवि नवराज सुब्बाका कविता कस्ता छन् ? उनैका शब्द लिएर (पृ. ६४) भन्नु पर्दा—

”कविता सुनेर म तीनपटक हाँस्छु

यसैले म कविता खोजी खोजी सुन्छु” ।

साभारः जनआवाज साप्ताहिक, वर्ष २९, अंक ४४, पृ. ५, २०६८ साउन ३० गते सोमबार ।

उद्घोष, २०६४ चैत्र २३ शनिवार । साहित्य/विविध

उनको पेशालाई अँगाल्न भन्दा पहिलेदेखि नै साहित्य विधाका कविता, निबन्ध लगायत गजल लेख्ने भएकाले उनले आफ्नो परिचयमा पनि साहित्यकार नै जोड्ने गरेका छन् । साहित्यप्रतिको लगावले उनलाई विद्यार्थीकालदेखि नै छिटफुट रूपमा लेख्न सुरू गरेको बताउँछन् । ‘मैले सानैदेखि कविता लगायत अन्य विधामा लेख्न सुरू गरेको हुँ, त्यसैले मैले आफ्नो पेशाले चिनाउनु भन्दा पनि साहित्यकार भन्न रुचाउँछु’ उनले भने । सुब्बा पेशाले जनस्वास्थ्य प्रमुख हुन् । उनको परिचय त्यत्तिले मात्र नपुग्ने भएको छ । २०६७ सालमा ‘लुकेको रहर’ लिएर नेपाली साहित्यकाशमा आफ्नो अलग्गै पहिचानमा लागेका सुब्बाले गजल, गीतबाट डेब्यू गरेका छन् । नेपालमा सायदै गजलसङ्ग्रहलाई गीतमार्फत बजारमा ल्याउने सुब्बा टप-१० भित्र पर्दछन् ।

लुकेको रहरमा ९ वोटा गजल गीतहरू रहेका छन् । मायाप्रीति, मिलन, विछोड, दुःख-सुख उनका गजल गीतका प्रमुख स्रोत हुन् । तिमीलाई माया, जाली माया, साक्षी छैन, दुइदिनको चोला, मेरो एउटा घर, मेरा सबै रहर, त्यो मृत्युको आभास, देउरालीमा बरपिपल, कति सुनका कुरा गजल गीतहरू रहेका छन् ।

एल्बम्का ९ वोटा गीतहरू मध्ये तिमीलाई माया गर्दा बोलको गीतबाट आफ्नो बिगतका दिनहरूको याद हायाँ बनी आउने भएकोले आफैलाई असाध्यै मन पर्ने बताए । उनको शैलीमा ‘यो गीतमा मेरो भावना, माया र मर्महरू पोखिएको छ त्यहाँ जीवन छ, जहाँ म नीरस जीवन बिताउन बाध्य भएको हुन्छु, उनको यादले थोरै भए पनि साइनो जोडिदिएको हुन्छ ।’

ताप्लेजुङको हाङपाङमा जन्मिएका सुब्बाको कर्मथलोको रूपमा भने विराटनगर-६ स्थित शान्तिचोकलाई बनाएका छन् । उनले गजल गीत मात्र नभई निबन्धसङ्ग्रह, कवितासङ्ग्रह, देशभक्ति एल्बम् र अन्तर्वार्ता भिडियोहरू निकालेर आफूलाई चिनाइसकेका उनी स्थापित साहित्यकार हुन् । माया प्रेम, मिलन विछोड र सुख-दुःखलाई पारङ्गत तवरबाट आफ्नो प्रस्तुति दिएका गजलकार सुब्बाको जीवन्तता सिर्जना गर्न सकेका छन् । तीनदशकदेखि पेशामा आबद्ध रहेका सुब्बा ४ दशकको हाराहारीमा आफ्नो साहित्यक्षेत्रमा बिताएको अनुभव साटासाट गर्छन् । ‘मैले पेशाभन्दा बढी साहित्य क्षेत्रमा बिताएको छु, चारदशक मेरो जीवनको सिर्जनारू गजलमा सिंचित गरेको छु’ उनले औजारलाई भने ।

बिभिन्न पुरस्कार र सम्मान ग्रहण गरिसकेका सुब्बा २०६४ सालमा पहिलो अनलाईन विश्व वेभक्याम कविता प्रतियोगितामा प्रथम भएका थिए । यसैगरि पल्लव साहित्य सम्मान, बबरसिंह थापा सम्मान, जयन्द्र प्रसाइ साहित्य सम्मान, मोहन रेग्मी स्मृति वाणी पुरस्कारहरू ग्रहण गरिसकेका छन् । नेपालका चर्चित साहित्यकार लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा, गोपालप्रसाद रिमाल, भूपी सेरचन र मञ्जुलको नाम लिन रूचाउने साहित्यकार जीवनको उत्तरार्द्धसम्म पनि कलम नबिसाउने सर्तमा छन् । ‘जीवनलाई नजिकबाट हेर्ने साहित्यकारहरू मेरो जीवका प्रेरणा हुन्’, उनले भने ‘जीवनको उत्तरार्द्धसम्म पनि मेरा कलमहरू साहित्यको बाटोमा नै दौडिरहने छ ।’

उनले प्रकाशित गरेका प्रतिबिम्व, देशको माया, बीच बाटोमा ब्यूँझेर, मनको मझेरी, जीवन मेरो शब्दकोशमा र सहिदहरूलाई सलाम -प्रकाशोन्मुख) कृतिहरू रहेको उनले उल्लेख गरे । संस्मरणात्मक निबन्धमा अब्बल मानिने सुब्बा साहित्यको रस, बिम्व, भावको संयोजन रहेमा साहित्यिक कृतिहरू उत्कृष्ट हुने बताउँछन् । अबका दिनमा गजलमा पनि त्यस्ता किसिमका मिसावट भएमा साँच्चै नै नेपालको गजलले विश्व गजललाई चिर्न सक्ने भनाई उद्धृत गर्छन् । ‘हाम्रा गजलहरूमा पनि अन्यका गजलहरूझैं भावना, रस, बिम्वहरू रहेमा उत्कृष्ट नहुने कुरै छैन’ अन्य देशको गजललाई तुलना गर्दै उनले भने ।

औजार, वर्ष६, अंक २०६, पूर्णाङ्क १४९७, पृ.३, माघ २९, २०६७