बोलाइ र लेखाइमा शुद्धताको खोजी

डा. नवराज सुब्बा

जातिबोधक थर, उपथर लेखनमा समस्या वा चुनौती के कस्तो छ?
नेपालीमा साँबा, साँवा, साम्बा, सावा अर्थात् अंग्रेजीमा Samba, Sanba, Sanwa, Sawa कुन थर लेखाई ठिक हो? भन्ने जिज्ञासा उठेको छ । यसैगरि फयङ, फेयङ, फैयङ तथा अंग्रेजीमा Phayang. Fayang, Phaiyang, Faiyang उपथर कुन चाहिँ सही हो भन्ने जिज्ञासा र वहस पनि चलेको छ ।

प्रस्तुत थर उपथरबारे इतिहास लेखनमा के उल्लेखित छ?
इतिहासकार चेमजोङ (२००३) ले किरात इतिहास र संस्कृतिमा मूल थरलाई देवनागरीमा साम्बा र अंग्रेजीमा Samba लेखेका छन् । यसैगरी अर्का लेखक इङनाम लिम्बू, (२०६९) ले उनको याक्थुङ पान पुस्तकमा मूल थरलाई देवनागरी लिपीमा साँबा र श्रीजङ्गा लिपीमा साम्बा भनेर उल्लेख गरेका छन् । यसैगरी लिम्बू भाषा विज्ञानमा विद्यावारिधि गरेका गोविन्द तुम्बाहाङले थर ‘साँबा’ र उपथरलाई ‘फयङ’ लेखेका छन् । विभिन्न वंशावली र इतिहासमा फेदाङमा बुझाउन ‘साम्बा’ र जाति बुझाउन ‘साँबा’ उल्लेखित छन् ।

Continue reading बोलाइ र लेखाइमा शुद्धताको खोजी

फयङ साँबाको थर, उपथर तथा बंशावलीसम्बन्धी अवधारणा–१

Dr. Nawa Raj Subba

हाल नेपालमा पहिचानको लहर चलेको छ । सबै जात-जातिले आ–आफ्नो जातीय, ऐतिहासिक नालिबेलि खोजतलास गर्दै, वंशीय दाजुभाई जम्मा भएर चिनजान गर्ने र वंशावली निकाल्ने लहर पनि चलेको छ, जुन कुरालाई समाजशास्त्रका दृष्टिले सकारात्मक पाइला मान्नु पर्दछ । वंशावली निकाल्ने कामले समग्र इतिहास, समाज विकासक्रम र जाति विशेषको अध्ययन गर्दछ । यसले आपसमा सम्बन्ध बढाउँछ, नाताकुटुम्ब केलाउनलाई सहयोग मिल्दछ । फलस्वरुप एकताभावको विकास गरेर अन्ततः एउटा सभ्य र समृद्ध जातिको रुपमा विकसित गर्न मलजल गर्दछ । यसले जाति, थर तथा उपथरप्रतिको विशिष्ठता, अपनत्व र ममताको विकास गर्दछ । तर यसमा लाग्दा अन्य जाति, थर तथा उपथरप्रतिको प्रेम, सद्भाव र सम्मानमा अलिकति पनि ठेस लाग्न दिनु हुँदैन । यस कार्यमा जातीय अभियान र राजनीतिभन्दा टाढा तथा धार्मिक र साम्प्रदायिक आग्रह र आक्षेपभन्दा माथि रहेर विशुद्ध प्राज्ञिक र बौद्धिक धरातलमा रहेर यसको अध्ययन, विश्लेषण र लेखन हुनुपर्दछ भन्ने मेरो मान्यता रहेको छ । यसलाई कुनै जाति, थर वा उपथरले अस्तित्व र पहिचानको लहडबाजीमा सत्य-तथ्य र विवरणलाई अतिरञ्जित कदापि गर्नु हुँदैन । यसैले वंशावलीलाई एक जिम्मेवार इतिहास लेखनको रुपमा स्थापित गराउन हामी सबैको ध्यान जानु पर्दछ । संक्षेपमा, मैले बुझेको वंशावलीको अर्थ यही हो ।

Continue reading फयङ साँबाको थर, उपथर तथा बंशावलीसम्बन्धी अवधारणा–१

जसको सवाल उसको नेतृत्व

डा. नवराज सुब्बा

समाजमा आइपर्ने आफ्ना समस्यालाई आफैले समाधान गर्न अघि सर्नु पर्दछ भन्ने दृष्टान्त मानसिक स्वास्थ्यको क्षेत्रमा सुन्न पाइन्छ । समाचार कार्यक्रम पछि लगत्तै प्रसार हुने मानसिक स्वास्थ्य सम्बन्धी एउटा साप्ताहिक रेडियो कार्यक्रम ‘कोशिस’ रेडियो कान्तिपुरमा म नियमित रुपमा सुन्ने गर्दछु । कुनै बेला जीवनको कालखण्डमा आफू पनि मानसिक स्वास्थ्यबाट प्रभावित भएको र हाल निको भएर आफू जस्तैलाई लक्षित गरेर संचालित उक्त रेडियो कार्यक्रम उत्पादन र प्रसारमा मातृका देवकोटाको भूमिका महत्वपूर्ण रहेको कुरा कार्यक्रम सुनेपछि थाहा हुन्छ । आधा घण्टा लामो कार्यक्रमको हाल एकसय भन्दा बढी श्रृंखला प्रसार भइसकेको छ । उक्त कार्यक्रमले म जस्ता जनस्वास्थ्यकर्मीलाई पनि धेरै फाइदा पुगेको छ । जनस्वास्थ्यको मानसिक स्वास्थ्य क्षेत्रमा समर्पित कोशिस, टिम र यस्तै अन्य संघसंस्थाहरुको अमूल्य योगदानको म प्रशंसा गर्दछु । र समुदायमा कार्यरत जनस्वास्थ्यकर्मी साथीहरुलाई उक्त कार्यक्रम शुक्रबार बिहान नबिराई सुन्न सल्लाह पनि दिन्छु ।

Read More

Author and Researcher